Dostęp cudzoziemców do funduszy unijnych

Cudzoziemcy zamieszkujący w Polsce i prowadzący w Polsce przedsiębiorstwo mogą skorzystać z funduszy strukturalnych UE. Dostęp do funduszy UE maja także polskie oddziały przedsiębiorstw zagranicznych.

Rozmiar pomocy publicznej, jaką otrzymuje Polska z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej sprawia, że jest ona obecnie największym wśród innych krajów członkowskich beneficjentem środków unijnych. W latach 2007-2013 do polskiej gospodarki trafiło 67,3 mld EUR z funduszy strukturalnych UE. Podstawowym polskim dokumentem określającym priorytety i system wykorzystania funduszy strukturalnych przeznaczonych na lata 2007–2013 jest Narodowa Strategia Spójności (Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia). Działania, które są zaplanowane w tym dokumencie, oprócz funduszy strukturalnych UE, finansowane są z krajowych środków publicznych w wysokości – 11,9 mld euro oraz ze środków prywatnych wynoszących około 6,4 mld. euro. Łączna suma środków przeznaczonych na realizację Strategii wynosi około 85,6 mld euro.

Obecnie zbliża się koniec okresu, na który była zaplanowana realizacja budżetu na lata 2007-2013, a polski rząd i Komisja Europejska rozpoczęły negocjacje warunków nowego budżetu i sposobu wydatkowania środków z funduszy strukturalnych UE w latach 2014-2020

W trwającej perspektywie budżetowej środki są przekazywane na szereg celów gospodarczych i społecznych, zgrupowanych tematycznie w tzw  Programy Operacyjne (PO) takie jak:

  • PO Infrastruktura i Środowisko – jest to największy program operacyjny przewidziany na lata 2007-2013. Na jego realizację przeznaczono aż 37,7 mld euro, z czego 28,3 mld euro to wkład unijny pozostałe 9,4 mld euro to środki krajowe. Celem programu jest wzrost atrakcyjności inwestycyjnej Polski i jej regionów, głównie poprzez rozbudowę infrastruktury technicznej, przy jednoczesnym dbaniu o ochronę i poprawę stanu środowiska, ochronę zdrowia, zachowanie tożsamości kulturowej i rozwijanie spójności terytorialnej. Projekty realizowane w ramach tego programu obejmują zatem dziedziny takie jak: transport, środowisko, energetyka, szkolnictwo wyższe, kultura, zdrowie.
  • PO Kapitał Ludzki – na realizację tego programu zaplanowano środki o łącznej wartości 11,5 mld euro, z czego środki europejskie to ponad 9,7 mld euro. Głównym celem programu jest wzrost zatrudnienia i spójności społecznej poprzez tzw. inwestycje w człowieka. Projekty realizowane w ramach programu dotyczą przede wszystkim: podniesienia aktywności zawodowej, aktywizacji osób bezrobotnych, wzrostu przedsiębiorczości, przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu, polepszenia jakości administracji publicznej czy też wzrostu integracji społecznej. W ramach PO Kapitał Ludzki realizowane są „projekty miękkie”, polegające na organizowaniu różnego rodzaju szkoleń, finansowaniu staży, studiów, czy też udzielaniu dofinansowania na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej. Cechą charakterystyczną tego programu jest wdrażanie jego na dwóch poziomach: centralnym i regionalnym.
  • PO Innowacyjna Gospodarka – na realizację tego programu przewidziano ponad 10 mld euro (ponad 8,5 mld euro pochodzi z funduszy UE). Celem programu jest wspieranie szeroko rozumianej innowacyjności. Ma być on osiągnięty poprzez realizację celów szczegółowych, obejmujących: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności polskiej nauki i zwiększenie jej roli w rozwoju gospodarczym, tworzenie trwałych i lepszych miejsc pracy, większe wykorzystanie technologii informacyjnych i komunikacyjnych w gospodarce oraz zwiększenie udziału innowacyjnych produktów polskiej gospodarki w rynku międzynarodowym. PO IG skierowany jest w główniej mierze do przedsiębiorców, którzy chcą realizować innowacyjne projekty związane z badaniami i rozwojem, nowoczesnymi technologiami, inwestycjami o poważnym znaczeniu dla gospodarki, a także z wdrażaniem i stosowaniem nowoczesnych technologii informacyjnych i komunikacyjnych.
  • PO Rozwój Polski Wschodniej – program ten skierowany jest do 5 województw: warmińsko-mazurskiego, podlaskiego, lubelskiego, podkarpackiego i świętokrzyskiego, które rozwijają się słabiej niż reszta Polski, ze względu na warunki naturalne i uwarunkowania historyczne. PO RPW stawia sobie za cel poprawę jakości życia ludności (tworzenie nowych miejsc pracy, rozwój infrastruktury, wspieranie działalności naukowej, rozwój turystyki), przy jednoczesnej ochronie stanu środowiska naturalnego. W programie dużą uwagę poświęca się zwiększeniu atrakcyjności turystycznej województw (np. projekty budowy ścieżek rowerowych) oraz budowie infrastruktury szerokopasmowego internetu. Większość realizowanych projektów to projekty indywidualne, o kluczowym znaczeniu dla regionu.
  • PO Europejska Współpraca Terytorialna – w ramach tego programu realizowane są projekty o charakterze transnarodowym, transgranicznym i międzyregionalnym, Dzięki tej inicjatywie możliwa jest realizacja projektów z udziałem zagranicznych partnerów, które przynoszą korzyści widoczne zarówno w Polsce, jak i w kraju zaangażowanego podmiotu zagranicznego. Na realizację PO RPW przewidziano 557,8 mln euro. Dodatkowo, na urzeczywistnianie projektów, w których uczestniczą partnerzy z państw niebędących członkami UE, zarezerwowano kwotę w wysokości 173,3 mln euro z Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa
  • PO Pomoc Techniczna
  • 16 Regionalnych Programów Operacyjnych – w perspektywie finansowej 2007-2013 każde z 16 województw ma swój własny program operacyjny. Zostały one opracowane po to, by jak najskuteczniej dotrzeć do potrzeb mieszkańców polskich regionów. Obowiązek przygotowania i realizacji poszczególnych programów regionalnych spoczywa na zarządach województw. Wsparcie dla wszystkich programów operacyjnych wynosi ok. 15,9 mld euro.

Także fundusze strukturalne UE są przekazywane w ramach środków skierowanych na obszary wiejskie (ok. 14 mld euro z UE):

  • PO Rozwój Obszarów Wiejskich
  • PO Zrównoważony Rozwój Sektora Rybołówstwa Obszarów Rybackich

Beneficjenci

Dostęp do środków z poszczególnych programów operacyjnych mają różne kategorie podmiotów. Beneficjentami pomocy z funduszy strukturalnych UE mogą zostać firmy (zwłaszcza małe i średnie przedsiębiorstwa), instytucje publiczne, stowarzyszenia oraz osoby prywatne. O pomoc z funduszy strukturalnych mogą się również ubiegać zagraniczne przedsiębiorstwa z siedzibą w Europie. Na przykład największy Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko w dużej mierze wdrażany jest poprzez realizację poważnych inwestycji infrastrukturalnych, stanowiących tzw. duże projekty. Są to przedsięwzięcia o wartości powyżej 30 mld euro w przypadku projektów środowiskowych i ponad 50 mld euro przy pozostałych projektach, których realizacja – ze względu na wartość i kluczowy dla kraju charakter – wymaga zatwierdzenia przez Komisję Europejską. Dlatego najczęściej fundusze z tego programu trafiają do administracji rządowej, dużych przedsiębiorstw czy jednostek samorządu terytorialnego, choć ubiegać się o środki w ramach różnych działań tego programu mogą również przedsiębiorcy, zakłady opieki zdrowotnej, organizacje pozarządowe czy kościoły i związki wyznaniowe.

W ramach PO Kapitał Ludzki realizowane są projekty systemowe wdrażane przez ściśle określonych beneficjentów oraz konkursowe o dofinansowanie mogą ubiegać się tu różne podmioty, m. in.: instytucje rynku pracy, organizacje pozarządowe, przedsiębiorcy, instytucje oświaty i szkolnictwa wyższego, otoczenia biznesu, instytucje szkoleniowe).

W ramach PO Innowacyjna Gospodarka natomiast najwięcej – 56 proc. środków przeznaczono dla przedsiębiorców, 23 proc. dla jednostek naukowych, 18 proc. na rzecz administracji i obywateli, a 3 proc. dla instytucji otoczenia biznesu. Ze względu na znaczenie sektora Małych i Średnich Przedsiębiorstw w rozwoju gospodarki oraz istniejące bariery rozwoju tego sektora co najmniej 65% środków przeznaczonych dla przedsiębiorstw w ramach PO IG jest zagwarantowanych dla beneficjentów z sektora MSP.

Programy Operacyjne w niektórych działaniach przewidują możliwość ubiegania się o dofinansowanie osób fizycznych, jednak najczęściej takie osoby powinny prowadzić działalność gospodarczą.

Cudzoziemcy, zatem, którzy prowadzą w Polsce działalność gospodarczą lub są wspólnikami w spółkach handlowych mają prawo do ubiegania się o wsparcie swojej działalności z funduszy strukturalnych UE.

W celu sprawdzenia dostępnych działań i programów, w ramach których można otrzymać dofinansowanie oraz w celu sprawdzenia rodzaju beneficjentów, którzy mogą ubiegać się o środki należy skorzystać z Wyszukiwarki Dotacji Unijnych, dostępnej na rządowym portalu Funduszy Europejskich, albo odwiedzić strony internetowe dedykowane poszczególnym programom operacyjnym, regionalnym programom operacyjnym lub strony instytucji wdrażających programy operacyjne np.:

Oficjalne strony www programów operacyjnych:

Programy Operacyjne Europejskiej Współpracy Terytorialnej www.ewt.gov.pl

Program Operacyjny Pomoc Techniczna 2007-2013 www.popt.gov.pl

Program Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej www.polskawschodnia.gov.pl

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka www.poig.gov.pl

Program Operacyjny Kapitał Ludzki www.efs.gov.pl

Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko (PO IiŚ) www.pois.gov.pl

Oficjalne strony 16 Regionalnych Programów Operacyjnych np.:

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego http://rpo.mazowia.eu/

Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego http://www.rpo.podkarpackie.pl/

Oficjalne strony instytucji wdrażających:

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Jaki powinien być wkład własny?

Żeby się starać o dotację z funduszy strukturalnych w większości przypadków wymagany jest wkład własny. Jego wysokość jest bardzo uzależniona od programu, w jakim beneficjent bierze udział. Najczęściej jednak wynosi on od 15% do nawet 50% inwestycji. Jako wkład własny może być traktowany kapitał uzyskany w drodze pożyczki lub kredytu bankowego. Niekoniecznie musi być to kapitał, który firma posiada w gotówce na koncie bankowym.

Fundusze strukturalne w latach 2014-2020

Po zatwierdzeniu przez Parlament Europejski budżetu unijnego na lata 2014-2020 Polska otrzyma 72,9 mld euro na realizację polityki spójności. Obecnie trwają prace nad nowymi zasadami i systemem inwestowania pieniędzy unijnych w Polsce. Podstawowym dokumentem określającym te zasady będzie Umowa Partnerstwa, zawarta pomiędzy Polską a Komisją Europejską, w którym nasz kraj wskaże w jaki sposób, dzięki funduszom unijnym, chce zrealizować swoje cele rozwojowe. Ostateczna wersja projektu Umowy Partnerstwa zostanie uzgodniona i przekazana do zatwierdzenia Radzie Ministrów w listopadzie 2013 roku. W grudniu projekt trafi do Komisji Europejskiej. Równolegle do Umowy Partnerstwa, przygotowywane są także programy operacyjne, których celem jest uszczegółowienie zasad i faktyczna obsługa wdrażania Funduszy Europejskich. W latach 2014-2020 planuje się realizację 8 programów krajowych (w tym 1 program ponadregionalny), kilku programów współpracy terytorialnej oraz 16 programów regionalnych.

Środki te będzie można zainwestować m.in. w badania naukowe i ich komercjalizację, kluczowe połączenia drogowe (autostrady, drogi ekspresowe), rozwój przedsiębiorczości, transport przyjazny środowisku (kolej, transport publiczny), cyfryzację kraju (szerokopasmowy dostęp do Internetu, e-usługi administracji) czy włączenie społeczne i aktywizację zawodową. Najwięcej środków podobnie jak w latach 2007-2013 planuje się przeznaczyć na rozwój Infrastruktury i środowiska (24 158 mln EUR) . W drugiej kolejności na inteligentny rozwój, innowacje i przedsiębiorczość (7 625 mln EUR), w trzeciej – na wiedzę i edukację (3 197 mln EUR).

Więcej o funduszach strukturalnych w latach 2014-2020 można przeczytać tutaj.

 

Warto także podkreślić, że w nowej perspektywie budżetowej obok dotacji bezzwrotnych – będących dominującą formą przekazywania środków publicznych z funduszy strukturalnych UE więcej środków zostanie przekazanych w formie zwrotnych instrumentów finansowych. Instrumenty finansowe są ukierunkowane na projekty o potencjalnej wykonalności ekonomicznej, zapewniają one wsparcie dla inwestycji w formie pożyczek, gwarancji, kapitału i innych mechanizmów obciążonych ryzykiem, łącznie z

gwarancjami opartymi na regulacjach dla Europejskiego Funduszu Społecznego. W latach 2007 – 2013 takie instrumenty stanowiły ok.  5 całości zasobów Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Natomiast w świetle obecnej sytuacji gospodarczej i rosnących niedoborów zasobów publicznych instrumenty finansowe będą odgrywać coraz większą rolę w polityce spójności w okresie planowania 2014-2020. Minister Rozwoju Regionalnego Elżbieta Bieńkowska podczas konferencji Dni Inżynierii Finansowej Unii Europejskiej w Polsce. 2012 zapowiedziała, że ponad 10 procent środków z kolejnego budżetu funduszy strukturalnych UE, z jakich będzie korzystała Polska, będą wydane w formie instrumentów z tej grupy.

Linki:

  1. http://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/PoradnikBeneficjenta/Strony/poradnik.aspx
  2. http://www.uniaeuropejska.org/programy-operacyjne-dla-polski-na-lata-20072013
  3. http://www.mrr.gov.pl

Podstawa prawna:

  1. Ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju  (Dz.U. 2006 r. Nr 226 poz. 1658 z późn. zm.)
  2. Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013
  3. Szczegółowy opis priorytetów Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013, 18 października 2012, Warszawa
  4. Projekt Umowy Partnerstwa