Handel ludźmi

1. Czym jest handel ludźmi? Podstawy prawne.

W Polsce przestępstwo handlu ludźmi jest uregulowane przede wszystkim przez Kodeks Karny, którego art. 115 § 22 zawiera definicję przestępstwa, a art. 189a § 1 określa wymiar kary za nie.

Zgodnie z definicją kodeksową handlem ludźmi jest werbowanie, transport, dostarczanie, przekazywanie, przechowywanie lub przyjmowanie osoby z zastosowaniem:

  1. przemocy lub groźby bezprawnej,
  2. uprowadzenia,
  3. podstępu,
  4. wprowadzenia w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania,
  5. nadużycia stosunku zależności, wykorzystania krytycznego położenia lub stanu bezradności,
  6. udzielenia albo przyjęcia korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy osobie sprawującej opiekę lub nadzór nad inną osobą- w celu jej wykorzystania, nawet za jej zgodą, w szczególności w prostytucji, pornografii lub innych formach seksualnego wykorzystania, w pracy lub usługach o charakterze przymusowym, w żebractwie, w niewolnictwie lub innych formach wykorzystania poniżających godność człowieka albo w celu pozyskania komórek, tkanek lub narządów wbrew przepisom ustawy. Jeżeli zachowanie sprawcy dotyczy małoletniego, stanowi ono handel ludźmi, nawet gdy nie zostały użyte metody lub środki wymienione w pkt. 1- 6.[1]

Minimalnym wymiarem kary dla osoby dopuszczającej się handlu ludźmi są trzy lata pozbawienia wolności.

Oprócz krajowych regulacji dotyczących handlu ludźmi, w Polsce obowiązują również akty prawa europejskiego i międzynarodowego. Jeśli chodzi o Organizację Narodów Zjednoczonych są to m.in. tzw. Protokół z Palermo, czyli Protokół o zapobieganiu, zwalczaniu oraz karaniu za handel ludźmi, w szczególności kobietami i dziećmi uzupełniający Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej[2] przyjęty w 2000 r., który zawiera międzynarodową definicję handlu ludźmi, oraz dotyczący handlu dziećmi Protokół Fakultatywny do Konwencji o prawach dziecka w sprawie handlu dziećmi, dziecięcej prostytucji i dziecięcej pornografii[3], przyjęty dnia 25 maja 2000 r. w Nowym Jorku. Również Unia Europejska posiada swoje regulacje dotyczące handlu ludźmi, są to m.in. Karta Praw Podstawowych[4], Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady  z dnia 5 kwietnia 2011 r. w sprawie zapobiegania handlowi ludźmi i zwalczania tego procederu oraz ochrony ofiar, zastępująca decyzję ramową Rady z 19 lipca 2002 r.[5] Z punktu widzenia cudzoziemców będących ofiarami handlu ludźmi i przebywających nielegalnie na terytorium Unii Europejskiej, istotną rolę pełni Dyrektywa Rady UE z 29 kwietnia 2004r. dotycząca wydawania dokumentów pobytowych obywatelom państw trzecich będących ofiarami handlu ludźmi lub którzy byli podmiotami działań ułatwiających nielegalną imigrację, a którzy współpracują z kompetentnymi organami[6]. Najbardziej aktualnym dokumentem unijnym jest Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno- Społecznego i Komitetu Regionów, zawierający Strategię UE na rzecz wyeliminowania handlu ludźmi na lata 2012-201[7].

Trzecim ważnym komponentem systemu aktów prawnych przeciwko handlowi ludźmi na gruncie prawa międzynarodowego jest Konwencja Rady Europy w sprawie działań przeciwko handlowi ludźmi, sporządzona w Warszawie dnia 16 maja 2005 r.[8]

2. System przeciwdziałania handlowi ludźmi w Polsce.

System zapobiegania i zwalczania handlu ludźmi w Polsce skoncentrowany jest wokół następujących podmiotów i organów władzy państwowej: Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, w ramach którego funkcjonuje Zespół do Spraw Zwalczania i Zapobiegania Handlowi Ludźmi, Policji, Prokuratury, Straży Granicznej i organizacji pozarządowych. Najważniejszym krajowym dokumentem regulującym zwalczanie handlu ludźmi i wsparcie ofiar jest Krajowy Plan Działań Przeciwko Handlowi Ludźmi na lata 2013- 2015[9], przyjmowany przez Radę Ministrów w związku ze zobowiązaniami wynikającymi z Protokołu z Palermo.

Dla ofiar handlu ludźmi szczególnie istotnym podmiotem jest Krajowe Centrum Interwencyjno- Konsultacyjne dla Ofiar Handlu Ludźmi oraz funkcjonujący w jego ramach Program wsparcia i ochrony ofiar/ świadków handlu ludźmi.

Krajowe Centrum Interwencyjno- Konsultacyjne dla Ofiar Handlu Ludźmi

Krajowe Centrum Interwencyjno- Konsultacyjne dla Ofiar Handlu Ludźmi jest zadaniem publicznym realizowanym na zlecenie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych przez dwie organizacje pozarządowe, Fundację La Strada i stowarzyszenie Po MOC dla Kobiet i Dzieci im. Marii Niepokalanej.KCIKzostało stworzone po to, aby pomagać polskim i cudzoziemskim ofiarom handlu ludźmi poprzez realizację krajowego planu działań przeciwko handlowi ludźmi i skierowanego do cudzoziemców Programu wsparcia i ochrony ofiary/ świadków handlu ludźmi.

Zadania KCIK:

  • identyfikacja ofiar handlu ludźmi
  • interwencja,
  • poradnictwo prewencyjne,
  • konsultacje dla instytucji i organizacji
  • prowadzenie specjalistycznego schroniska dla ofiar.

Możesz skorzystać z pomocy KCIK, jeśli jesteś:

  • ofiarą handlu ludźmi,
  • osobą zagrożoną handlem ludźmi,
  • osobą bliską dla ofiary handlu ludźmi,
  • osobą pracującą w organizacji pozarządowej lub instytucji zajmujących się ofiarami handlu ludźmi,
  • osobą reprezentującą organy ścigania i wymiar sprawiedliwości.[10]

Pomoc ofiarom handlu ludźmi:

Wszelka pomoc uwarunkowana jest identyfikacją ofiary handlu ludźmi, co często jest zadaniem utrudnionym. Nierzadko dokonuje się wstępnej identyfikacji i zakłada, że dana osoba jest ofiarą handlu ludźmi i w ten sposób rozpoczyna działania pomocowe. Cudzoziemiec, aby móc skorzystać z pomocy KCIK musi zostać zakwalifikowany do wspomnianego wyżej Programu wsparcia i ochrony ofiary/ świadków handlu ludźmi. Od momentu zidentyfikowania ofiary i zakwalifikowania do programu, ofiara handlu ludzi zostaje objęta specjalistyczną i kompleksową pomocą. Każdy przypadek rozstrzygany jest indywidualnie, a pomoc udzielana jest w zależności od zaistniałych potrzeb. Kolejnym krokiem po identyfikacji ofiary jest zapewnienie jej bezpieczeństwa poprzez odizolowanie od sprawców, a następnie umieszczenie w bezpiecznym miejscu ( obecnie KCIK prowadzi dwa schroniska dla ofiar). Po zapewnieniu fizycznego i psychicznego bezpieczeństwa, odbywają się konsultacje dotyczące zdrowia psychicznego i fizycznego, w razie potrzeby jest w tym względzie udzielana pomoc. Ponadto KCIK zapewnia ofierze handlu ludźmi konsultacje prawne.

Po pomoc można się zwrócić telefonicznie bądź korespondencyjnie, natomiast osobiste spotkanie może ze względów bezpieczeństwa odbyć się wyłącznie z inicjatywy pracownika KCIK. W nagłych przypadkach podejmowane są interwencje przez całą dobę.

Programu wsparcia i ochrony ofiary/ świadków handlu ludźmi.

Program skierowany jest do cudzoziemców będących ofiarami handlu ludźmi, a zakwalifikowanie do udziału w nim jest warunkiem udzielania pomocy przez KCIK.

Warunki zakwalifikowania cudzoziemca do udziału w programie wsparcia:

  • cudzoziemiec musi nawiązać kontakt z organami ścigania (Policja, Straż Graniczna) (nie musi od razu składać zawiadomienia o przestępstwie handlu ludźmi),
  • cudzoziemiec przebywa na terytorium RP ( nie jest istotne czy legalnie),
  • cudzoziemiec deklaruje zerwanie wszelkich kontaktów ze sprawcami,
  • cudzoziemiec wyraża zgodę na przystąpienie do programu.

Program wsparcia uruchamiany jest przez organ ścigania, do którego zwrócił się cudzoziemiec.

Pomoc cudzoziemcom zakwalifikowanym do programu wsparcia:

  • zakwaterowanie w jednym ze schronisk dla ofiar prowadzonym przez KCIK,
  • pomoc tłumacza,
  • podstawowa opieka medyczna i psychologiczna,
  • pomoc prawna,
  • pomoc w kontaktach z organami ścigania i wymiaru sprawiedliwości,
  • pomoc w ewentualnym bezpiecznym powrocie do kraju pochodzenia (np. za pośrednictwem programu dobrowolnych powrotów IOM),
  • w przypadku cudzoziemca przebywającego nielegalnie na terytorium RP udzielana jest pomoc w legalizacji pobytu.

Cudzoziemiec, objęty programem wsparcia i pomocą KCIK nie ma obowiązku natychmiastowej zgody na współpracę z organami ścigania. Cudzoziemcowi, potencjalnej ofierze handlu ludźmi, przebywającemu w Polsce nielegalnie przysługuje tzw. czas do namysłu. Jest to okres 3 miesięcy, podczas których jest objęty programem oraz pomocą KCIK i może się zastanowić, czy chce podejmować współpracę z Policją, Prokuraturą itd.

Program wsparcia i ochrony ofiary/ świadków handlu ludźmi może wygasnąć w trzech przypadkach:

  • zakończenia czynności procesowych i gdy możliwy jest bezpieczny powrót cudzoziemca do kraju pochodzenia,
  • rezygnacji cudzoziemca z udziału w programie wsparcia,
  • świadomego naruszenia przez cudzoziemca warunków udziału w programie wsparcia (np. nawiązania kontaktów ze środowiskiem przestępczym, bądź samowolnego oddalenia się z miejsca bezpiecznego pobytu).[11]

System pomocy społecznej

Podstawą funkcjonowania systemu pomocy społecznej dla ofiar handlu ludźmi jest ustawa o pomocy społecznej. Osoba, która jest ofiarą handlu ludźmi może starać się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, na podstawie art. 7 pkt 7a ustawy. O uzyskanie pomocy mogą więc ubiegać się osoby – ofiary handlu ludźmi – które zgodnie z ustawą są uprawnione do korzystania ze świadczeń socjalnych.

Forma i zakres udzielanej pomocy jest za każdym razem określana na podstawie rozeznanych przez pracownika socjalnego potrzeb osoby ubiegającej się o wsparcie.

Utworzono także krajową sieć konsultantów wojewódzkich do spraw wsparcia udzielanego ofiarom handlu ludźmi. Tworzą ją przeszkoleni pracownicy urzędów wojewódzkich, odpowiedzialni za kontakt i współpracę z jednostkami organizacyjnymi pomocy społecznej na terenie danego województwa, jak również z innymi instytucjami zajmującymi się pomocą ofiarom handlu ludźmi.[12]

3. Ważne adresy dla ofiary handlu ludźmi.

Krajowe Centrum Interwencyjno-Konsultacyjne dla Ofiar Handlu Ludźmi (KCIK)
Tel.: +48 (22) 628 01 20,
Email:  info@kcik.pl
www.kcik.pl 

Zespół do Spraw Zwalczania i Zapobiegania Handlu Ludźmi w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji
Tel.: 22 60 145 51
Fax: 22 60 145 56
Email: zespol.handel@mswia.gov.pl
http://www.msw.gov.pl/portal/pl/650/8651/Wsparcie_dla_ofiar_handlu_ludzmi.html

Centralny Zespół dw. z Handlem Ludźmi, Komenda Główna Policji
Tel. +48 22 601 20 53, 601 48 33, 601 29 12,

Zarząd Operacyjno-Śledczy Komendy Głównej Straży Granicznej
Tel.: +48 603 411 312
www.strazgraniczna.pl

W nagłych wypadkach: nocny dyżur pracownika Ministerstwa Spraw Zagranicznych w Warszawie
Tel.: +48 22 523 90 00

Fundacji przeciwko Handlowi Ludźmi i Niewolnictwu „La Strada”
Tel. +48 22 628 99 99
Email: strada@strada.org.pl
www.strada.org.pl

Stowarzyszenie PoMOC
Tel.: + 48 (32) 255 38 69;
Tel. Kom.: + 48 694 489 187,
Email: pomoc@op-moc.pl, biuro@po-moc.pl
www.po-moc.pl, www.stopniewolnictwu.pl

International Organisation for Migration
(22) 538 91 63, (22) 538 91 69, (22) 538 92 12
www.iom.pl

Centrum Pomocy Prawnej im Haliny Nieć
Tel: 12 633 72 23
biuro@pomocprawna.org
www.pomocprawna.org

Fundacja Dzieci Niczyje
Tel.:  +48 22 616 16 69,
Email: dziecicudzoziemskie@fdn.pl ; ofiaryhandlu@fdn.pl
www.fdn.pl

Fundacja ITAKA – Centrum Poszukiwań ludzi Zaginionych
Linia wsparcia czynna przez całą dobę: tel. 0 801 24 70 70
Telefon zaufania: +48 22 654 70 70
Email: biuro@zaginieni.plitaka@itaka.org.pl,
www.zaginieni.pl ; www.itaka.org.pl


[1] Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r.- Kodeks karny http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553

[2] Protokół o zapobieganiu, zwalczaniu oraz karaniu za handel ludźmi, w szczególności kobietami i dziećmi uzupełniający Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej, Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych, 15.11.2000, http://www.kcik.pl/doc/PROTOKOL%20Z%20PALERMO.pdf

[3] Protokół Fakultatywny do Konwencji o prawach dziecka w sprawie handlu dziećmi, dziecięcej prostytucji i dziecięcej pornografii, Zgromadzenie Narodów Zjednoczonych, 25.05.2000, http://www.lex.pl/du-akt/-/akt/dz-u-07-76-494.

[4] Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej,12.12.2007, http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2010:083:0389:0403:PL:PDF

[4]Program sztokholmski, portal europa.eu, http://europa.eu/legislation_summaries/justice_freedom_security/citizenship_of_the_union/jl0034_pl.htm

[5] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/36/UE z dnia 5 kwietnia 2011 r. w sprawie zapobiegania handlowi ludźmi i zwalczania tego procederu oraz ochrony ofiar, zastępująca decyzję ramową Rady z 19 lipca 2002 r., http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32011L0036:PL:NOT

[6] Dyrektywa Rady UE z 29 kwietnia 2004r. dotycząca wydawania dokumentów pobytowych obywatelom państw trzecich będących ofiarami handlu ludźmi lub którzy byli podmiotami działań ułatwiających nielegalną imigrację, a którzy współpracują z kompetentnymi organami, http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32004L0081:PL:HTML

[7] Strategia UE na rzecz wyeliminowania handlu ludźmi na lata 2012-2016, http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2012:0286:FIN:PL:HTML

[8] Konwencja Rady Europy w sprawie działań przeciwko handlowi ludźmi, sporządzona w Warszawie dnia 16 maja 2005 r., http://www.kcik.pl/doc/Konwencja_Rady_Europy_w_sprawie_dzialan_przeciwko_handlowi_ludzmi.pdf

[9] Krajowy Program Zwalczania i Zapobiegania Handlowi Ludźmi, http://www.kcik.pl/doc/KPD_-_przyjety.pdf

[10] Czym jest Krajowe Centrum Interwencyjno- Konsultacyjne dla Ofiar Handlu Ludźmi, http://www.kcik.pl/index.html

[11] Ulotka wydrukowana przez KCIK dla Policji, druk sfinansowany ze środków MSWIA w ramach realizacji Krajowego Planu Działań przeciwko Handlowi Ludźmi na lata 2009- 2010.

[12] System pomocy społecznej, https://www.msw.gov.pl/pl/wazne-informacje/dla-obywatela/8651,dok.html

Wsparcie dla ofiar handlu ludźmi

Krajowe Centrum Interwencyjno-Konsultacyjne dla Ofiar Handlu Ludźmi

http://www.kcik.pl/

Krajowe Centrum  Interwencyjno-Konsultacyjne dla Ofiar Handlu Ludźmi ma na celu:

  • zapewnienie ofierze handlu ludźmi prawa do godnego życia oraz realizacji przysługujących jej praw;
  • podniesienie świadomości i wiedzy na temat przestępstwa handlu ludźmi zarówno wśród obywateli, jak i przedstawicieli instytucji państwowych oraz samorządowych.

Krajowe centrum jest w całości finansowane z budżetu państwa jako zadanie publiczne zlecane przez ministra spraw wewnętrznych i administracji, wyłonionej w drodze otwartego konkursu organizacji pozarządowej (obecnie  jest to Fundacja Przeciwko Handlowi Ludźmi i Niewolnictwu La Strada).

Praca Krajowego Centrum obejmuje następujące działania:

  • wsparcie instytucji państwowych i samorządowych w zakresie identyfikacji ofiar handlu ludźmi i pracy z nimi - tj. identyfikacja ofiar handlu ludźmi oraz udzielanie konsultacji i porad zainteresowanym instytucjom,
  • całodobowe prowadzenie telefonu zaufania dla ofiar i świadków handlu ludźmi - 24-godzinny dostęp do usług Centrum ze strony wszystkich zainteresowanych osób,
  • zapewnienie ofiarom handlu ludźmi realizacji należnych im praw - podniesienie wiedzy i świadomości osób pokrzywdzonych na temat ich sytuacji i przysługujących im praw oraz zapewnienie dostępu do usług na poziomie profesjonalnym tj. wspieranie identyfikacji ofiar handlu ludźmi, asystowanie ofierze podczas kontaktu z organami ścigania i wymiaru sprawiedliwości, wsparcie psychologiczne, konsultacje prawne, zapewnienie obecności tłumacza,
  • opieka nad cudzoziemcami włączonymi do programu wsparcia i ochrony ofiary/świadka handlu ludźmi,
  • całodobowe świadczenie usług w ramach interwencji kryzysowej - mającej na celu przede wszystkim zniwelowanie u ofiar skutków zagrożenia w jakim się znajdowały (tj. szybkie zapewnienie podstawowych potrzeb materialnych, medycznych, psychologicznych),
  • prowadzenie schroniska dla ofiar handlu ludźmi - zapewnienie bezpiecznego zakwaterowania pod opieką wyspecjalizowanego personelu.
  • poradnictwo prewencyjne dla osób prywatnych, jak i instytucji świadczących pomoc ofiarom - tj. udział w warsztatach, seminariach, szkoleniach poświęconych prowadzeniu działalności prewencyjnej, opracowywanie i wydawanie materiałów prewencyjnych (broszur, ulotek), prowadzenie poradnictwa prewencyjnego telefonicznie i internetowo (w tym również prowadzenie strony internetowej o charakterze informacyjnym).

Z pomocy i konsultacji Krajowego Centrum mogą skorzystać:

  1. W ramach działań interwencji kryzysowej oraz pracy z ofiarami handlu ludźmi:
  • ofiary handlu ludźmi,
  • osoby, które czują się pokrzywdzone lub poważnie zagrożone przestępstwem handlu ludźmi.
  • ponadto, w ramach działań prewencyjnych:
  • instytucje państwowe i samorządowe,
  • instytucje pozarządowe,
  • osoby rozważające wyjazd za granicę w celach nieturystycznych, w sytuacji, kiedy osoby te chcą zmniejszyć ryzyko związane z tego rodzaju decyzją..

KCIK jest odpowiedzią na potrzeby osób, które są lub mogą być ofiarami handlu ludźmi -  zarówno obywateli polskich jak  i cudzoziemców. Z uwagi na to, że terenem działania Krajowego Centrum   jest Polska, ale  klienci zwracają się także z zagranicy większość kontaktów pomiędzy klientami/interesantami  a pracownikami KCIK odbywa się drogą telefoniczną.

Kontakt z Centrum jest możliwy za pomocą:

tel.: + 48 (22) 628 01 20
e-mail: 
info@kcik.pl

System pomocy społecznej

Podstawą funkcjonowania systemu pomocy społecznej dla ofiar handlu ludźmi jest ustawa o pomocy społecznej. Osoba, która jest ofiarą handlu ludźmi może starać się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, na podstawie art. 7 pkt 7a ustawy. O uzyskanie pomocy mogą więc ubiegać się osoby – ofiary handlu ludźmi – które zgodnie z ustawą są uprawnione do korzystania ze świadczeń socjalnych.

Forma i zakres udzielanej pomocy jest za każdym razem określana na podstawie rozeznanych przez pracownika socjalnego potrzeb osoby ubiegającej się o wsparcie.

Utworzono także krajową sieć konsultantów wojewódzkich do spraw wsparcia udzielanego ofiarom handlu ludźmi. Tworzą ją przeszkoleni pracownicy urzędów wojewódzkich, odpowiedzialni za kontakt i współpracę z jednostkami organizacyjnymi pomocy społecznej na terenie danego województwa, jak również z innymi instytucjami zajmującymi się pomocą ofiarom handlu ludźmi.

Poradnik „Kompas podróżny” dla wyjeżdżających za granicę w celu podjęcia pracy

Jeśli wyjeżdżasz za granicę w celu podjęcia pracy zarobkowej koniecznie przeczytaj nasz poradnik „Kompas podróżny”. Pomoże Ci zwrócić uwagę na zagrożenia związane z handlem ludźmi i pracą przymusową. Dzięki zamieszczonym w nim poradom podejmiesz decyzję dotyczącą wyjazdu i podjęcia pracy bez niepotrzebnego ryzyka. W materiale dowiesz się gdzie szukać pomocy i na co należy bezwzględnie zwracać uwagę przy wyborze pracodawcy za granicą. Link do poradnika poniżej:

http://www.mswia.gov.pl/download.php?s=1&id=4207

http://www.kcik.pl/profilaktyka.html

Przydatne linki do instytucji zajmujących się tematyką handlu ludźmi:

Organizacje międzynarodowe:

  • OSCE Organization for Security and Co-operation in Europe Office for Democratic Institutions and Human Rights
    www.osce.org/odihr/
  • OSCE ODIHR – Baza aktów prawnych dot. handlu ludźmi
    www.legislationline.org
  • Europa – Portal Unii Europejskiej Wymiar Sprawiedliwości i Sprawy Wewnętrzne
    europa.eu.int/pol/justice
  • United Nations Office on Drugs and Crime
    www.unodc.org/unodc
  • International Organisation for Migration
    www.iom.int
  • Międzynarodowa Organizacja Pracy
    www.ilo.org

Ośrodki badawcze:

Źródła:
Stronę przygotowano w oparciu o informacje zawarte na stronach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz KCIP.