Krajowy Punkt Kontaktowy OECD

„Wytyczne OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych” to unikalny dokument przyjęty przez rządy państw OECD, wyznaczający standardy odpowiedzialnego prowadzenia biznesu na rynkach międzynarodowych i tworzący drogę do dialogu poszkodowanych z firmami łamiącymi Wytyczne.

Wytyczne OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych” to dokument, który powstał w 1976 roku, a w trakcie kolejnych rewizji został wzmocniony o efektywny mechanizm promocji i zgłaszania naruszeń. Wytyczne są zaleceniami w zakresie standardów odpowiedzialnego postępowania w biznesie, kierowanymi przez rządy do przedsiębiorstw, których działalność wykracza w jakikolwiek sposób poza granice jednego państwa. Stanowią one zbiór zasad i standardów z różnych obszarów, poczynając od praw człowieka, praw pracowniczych i bezpieczeństwa pracy, przez kwestie dostępu do informacji, po opodatkowanie, ochronę środowiska i due dilligence działalności firm. Do promowania i zapewnienia przestrzegania Wytycznych kraje sygnatariusze utworzyły sieć Krajowych Punktów Kontaktowych OECD (KPK OECD).

Dla przedsiębiorstw, które mają swoją siedzibę na terenie jednego z państw sygnatariuszy dokumentu ich przestrzeganie jest obowiązkowe wszędzie tam, gdzie prowadzą one swoją działalność. Wytyczne odnoszą się do przedsiębiorstw inwestujących za granicą, eksportujących, importujących, będących poddostawcami, ale też działających w ramach licencji, czy franszyzy. A więc dotyczą także polskich firm zlecających produkcję swoich produktów na Ukrainie, na Białorusi, czy importujących do Polski.

Jeżeli zdarzy się, że taka firma naruszy postanowienia Wytycznych, osoby poszkodowane mają prawo zgłosić to do KPK OECD i oczekiwać wsparcia. KPK dołoży wszelkich starań by pomóc znaleźć/ wypracować polubowne rozwiązanie sytuacji. Zgłoszenie może dotyczyć aktualnej sytuacji, wydarzeń z przeszłości do których firma nie odniosła się w przeszłości, albo sytuacji, która zagraża złamaniem Wytycznych. Skargę mogą wnieść sami poszkodowani, ale też dowolna inna zainteresowana instytucja lub organizacja, która wykaże swój związek ze sprawą i jest gotowa wspierać poszkodowanych. Mogą być to związki zawodowe, organizacje pozarządowe, ale też organizacje konsumentów lub partner biznesowy. Ważne, by w miarę możliwości zgłaszający pozostawał w kontakcie z poszkodowanym..

Przed złożeniem skargi warto upewnić się:

  • że sprawa faktycznie odnosi się do Wytycznych;
  • że firma, która naruszyła Wytyczne ma siedzibę w jednym z krajów, które przestrzegają Wytycznych;
  • które KPK OECD z sieci będzie najwłaściwsze do złożenia zawiadomienia;
  • jak wyglądają procedury właściwego KPK;
  • że sprawa została należycie udokumentowana.

Gdzie złożyć skargę?

Na przestrzeganie Wytycznych do tej pory zdecydowały się wszystkie kraje członkowskie OECD, a także Argentyna, Brazylia, Kolumbia, Egipt, Litwa, Łotwa, Maroko, Peru, Rumunia, Tunezja, Jordania i Kostaryka. Na terenie wszystkich tych państw (poza Jordanią i Kostaryką) działają KPK OECD. Jeśli złamanie Wytycznych nastąpi w jednym z tych państw, skargę trzeba złożyć w KPK OECD właśnie tego kraju. Jeśli Wytyczne złamano gdzie indziej, ale siedziba firmy naruszającej leży w jednym z tych państw uznających Wytyczne właściwy do przyjęcia skargi jest KPK OECD kraju pochodzenia firmy. Jeśli są jakiekolwiek wątpliwości, jak postąpić – najlepiej skontaktować się bezpośrednio z dowolnym KPK, a jego pracownicy udzielą precyzyjnych informacji.

Jak złożyć skargę?

Przed złożeniem skargi koniecznie trzeba zajrzeć na stronę internetową wybranego KPK i sprawdzić, czy określiło ono w jaki sposób złożyć zawiadomienie o naruszeniu Wytycznych. Często na stronie danego KPK jest zamieszczony gotowy formularz zgłoszenia skargi. Jeśli brak jest takich informacji można skorzystać np. ze wskazówek OECD Watch (publikacja, http://oecdwatch.org/publications-en/Publication_3962) . Adresy wszystkich KPK OECD można znaleźć na stronie internetowej OECD: http://www.oecd.org/daf/inv/mne/2013NCPContactDetails.pdf.

Watro zadbać o dokładne przedstawienie i udokumentowanie sprawy. Im lepiej będzie ona przygotowana na etapie składnia skargi, tym sprawniej będzie się toczyć jej rozpatrywanie. Niemal każde zgłoszenie można uzupełnić i poprawić już po wysłaniu do KPK, zajmuje to jednak czas. A czas gra niestety na ogół na niekorzyść poszkodowanych.

Co zrobi KPK i na jakie wsparcie można liczyć?

Podstawowym celem KPK OECD jest doprowadzenie do nawiązania dialogu pomiędzy stroną poszkodowaną, a firmą i wsparcie ich w wypracowaniu satysfakcjonującego dla obu stron porozumienia. Narzędziem mającym pomóc w osiągnięciu tego celu są mediacje. Należy pamiętać, że KPK nie są sądami i nie ferują wyroków. Podejmują się pogłębionej analizy i oceny sprawy tylko wówczas, gdy strony odmówią mediowania lub mediacje nie przyniosą oczekiwanych rezultatów.

Kiedy wpływa zawiadomienie, KPK analizuje je, sprawdza, czy jest zasadne i dobrze udokumentowane, porozumiewa się z oboma stronami i podejmuje decyzję o przyjęciu lub odrzuceniu sprawy. Co do zasady odrzucane są sprawy błahe, oparte na pomówieniach, nieuzasadnione, i nie mające na celu znalezienia polubownego rozwiązania sytuacji konfliktowej. Ten pierwszy etap pracy ze sprawą powinien trwać nie dłużej niż 3 miesiące.

Jeśli sprawa zostanie przyjęta KPK organizuje najpierw spotkania indywidualne, a później spotkania obu stron. W trakcie rozmów strony wspiera mediator – w zależności od kraju zewnętrzny profesjonalista lub pracownik KPK. Ten etap powinien co do zasady zakończyć się wypracowaniem przez strony wspólnego porozumienia i trwać nie dłużej niż pół roku.

Zamknięciem sprawy jest opublikowanie oświadczenia końcowego. W dokumencie tym znajdują się wszystkie informacje o sprawie, przebiegu jej rozpatrywania i osiągniętym porozumieniu. Gdy strony odmówią mediacji lub nie dojdą do porozumienia, zamieszcza się tam wyniki pogłębionego badania sprawy i ocenę KPK. Dokument jest konsultowany ze stronami. Jego przygotowanie powinno trwać nie dłużej niż 3 miesiące.

Wszystkie KPK dbają zarówno o zachowanie poufności informacji biznesowych i innych kwestii ważnych dla stron, jak i o przejrzystość procesu. Dlatego właśnie mimo upubliczniania na stronach KPK oświadczenia końcowego i informacji o prowadzeniu sprawy, wszystkie rozmowy stron i ze stronami pozostają poufne. KPK dba o to, by strony miały pełną informację o sprawie, jednocześnie jednak troszcząc się by przedwczesne nagłośnienie problemu nie uniemożliwiło osiągnięcia porozumienia.

Dlaczego warto skorzystać z tego mechanizmu?

Najważniejszą zaletą mediacji jest to, że losy sprawy od początku do końca są zależne od woli i działań stron. Okazuje się również, że najczęściej są one tańsze i szybsze niż postępowanie sądowe. Jeśli jednak strony dojdą do wniosku, że bardziej odpowiada inny rodzaj rozstrzygnięcia, zawsze mają możliwość oddania sprawy do sądu. Ułatwieniem dla stron jest też niewątpliwie to, że KPK pokrywa koszty pracy mediatora.

Jak odbywa się to w Polsce? 

W Polsce KPK działa od 2001 roku przy Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych, a wszystkie informacje na temat zasad jego działania i sposobu zgłaszania skarg można znaleźć na stronie internetowej http://www.paiz.gov.pl/kpk_oecd. Ewentualne pytania można kierować na adres: ncpoecd@paiz.gov.pl lub bezpośrednio do pracownika, którego dane kontaktowe podane są na stronie.

Jakie kwestie regulowane są w Wytycznych OECD?

Rozdział  O czym mówi?
I. Pojęcia i zasady Wytyczne dotyczą przedsiębiorstw wielonarodowych we wszystkich obszarach ich działania.

Firmy powinny przestrzegać prawa krajowego, a gdy jest ono sprzeczne z Wytycznymi - szukać sposobu na jak najszersze ich respektowanie bez łamania prawa krajowego.

II. Polityka ogólna        Firmy powinny mieć wkład:

  • w trwały i zrównoważony rozwój,
  • respektować prawa człowieka,
  • powstrzymywać się od niewłaściwego zaangażowania w działalność polityczną,
  • nie podejmować działań odwetowych wobec pracowników zgłaszających praktyki sprzeczne z prawem, Wytycznymi lub polityką przedsiębiorstwa.

Wytyczne nie mogą być łamane także w łańcuchach dostaw i relacjach handlowych.

Jeśli się to zdarzy – firmy powinny reagować. Aby eliminować negatywne skutki, mogą wywierać nacisk na partnerów.

Firmy powinny współpracować z interesariuszami i brać ich opinie pod uwagę przy planowaniu i w procesach decyzyjnych wpływających na społeczności lokalne.

III. Udostępnianie informacji   Firmy powinny udostępniać rzetelne informacje dotyczące:

  • swojej działalności,
  • struktury,
  • sytuacji finansowej,
  • wyników,
  • własności,
  • nadzoru i pracowników

oraz powinny utrzymywać wysoki standard raportów finansowych i niefinansowych.

IV. Prawa człowieka

 

Firmy powinny respektować prawa człowieka (unikać łamania i przyczyniania do tego) w ramach działalności swojej i partnerów oraz reagować na takie przypadki, gdy zaistnieją, także przez wywieranie nacisku na partnerów, tak aby i oni reagowali na takie zdarzenia.

Firmy powinny mieć własną politykę praw człowieka, monitorować ją i mieć własne mechanizmy eliminowania negatywnych skutków swojej działalności.

V. Zatrudnienie i stosunki przemysłowe  Przedsiębiorstwa powinny:

  • respektować prawa związkowe,
  • prawo do rokowań zbiorowych,
  • działać na rzecz skutecznej eliminacji pracy przymusowej i pracy dzieci,
  • szanować prawo do niedyskryminacji w zatrudnieniu i miejscu pracy.

Przedsiębiorstwa powinny udostępniać informacje:

  • przedstawicielom pracowników, konieczne do negocjacji warunków zatrudnienia,
  • umożliwiające im uzyskanie pełnego i prawdziwego obrazu wyników działalności jednostki lub całego przedsiębiorstwa,
  • restrukturyzacji lub likwidacji.

i nie szantażować przeniesieniem działalności w odpowiedzi na negocjacje warunków zatrudnienia lub zorganizowanie przez pracowników związku zawodowego.

Korporacje powinny:

  • oferować najwyższe możliwe wynagrodzenie (co najmniej wystarczające na podstawowe potrzeby pracowników i ich rodzin),
  • zapewnić przestrzeganie BHP.
VI. Środowisko naturalne Przedsiębiorstwa powinny:

  • opracować system zarządzania zbieraniem i oceną informacji o wpływie na środowisko naturalne i bezpieczeństwo,
  • powinny we właściwym czasie przekazywać informacje opinii publicznej i pracownikom o możliwym wpływie ich działalności na środowisko naturalne.

Przedsiębiorstwa powinny informować i konsultować się z lokalnymi społecznościami oraz umożliwiać właściwe szkolenia dla pracowników w zakresie bhp i ochrony środowiska.

VII. Zwalczanie korupcji, namawiania do niej i wymuszeń  Firmy – samodzielnie ani przez pośredników – nie powinny proponować dawać lub żądać łapówek w relacjach z urzędnikami publicznymi lub partnerami.

Firmy powinny zabronić płacenia łapówek i dopilnować, aby wszelkie datki na cele polityczne były w pełni zgodne z publicznymi wymogami transparentności i zgłaszane zarządowi.

VIII. Interesy konsumenta Firmy powinny:

  • spełniać wszystkie prawnie wymagane standardy zdrowia i bezpieczeństwa,
  • dostarczać konsumentom informacji, do podejmowania świadomych decyzji,
  • zapewnić dostęp do pozasądowych mechanizmów rozwiązywania sporów
  • nie angażować się w jakiekolwiek zwodnicze, wprowadzające w błąd, oszukańcze lub nieuczciwe praktyki.

Przedsiębiorstwa powinny współpracować z organami państwowymi w celu zapobiegania poważnym zagrożeniom dla zdrowia i bezpieczeństwa publicznego lub środowiska.

IX. Nauka i technologia Firmy powinny przyjąć praktyki wspierające transfer technologiczny w sposób korzystny dla trwałego rozwoju i tam, gdzie to możliwe rozwinąć współpracę z lokalnymi instytucjami B+R.
X. Konkurencja Przedsiębiorstwa powinny:

  • prowadzić swoją działalność w sposób zgodny z regulacjami prawa konkurencji,
  • powstrzymać się od ustalania cen, ustawiania przetargów i manipulacji rynkowych.
XI. Opodatkowanie Firmy powinny terminowo opłacać należności podatkowe zgodnie z literą i duchem prawa podatkowego i regulacji obowiązujących w kraju w którym prowadzona jest działalność.

Powinny przekazać władzom informacje do poprawnego określenia wysokości podatków i unikać przerzucania zysków/ strat za granicą dla zmniejszenia obciążeń podatkowych.