Repatriacja

Czym jest repatriacja?

Termin repatriacja określa procedurę powrotu do Ojczyzny osób pochodzenia polskiego. Repatriacja jest z kilku sposobów nabycia polskiego obywatelstwa. Prawo to przysługuje wyłącznie osobom, które nie posiadają polskiego obywatelstwa, a pragną przesiedlić się na stałe do Rzeczypospolitej Polskiej.

Kto to repatriant?

Repatriantem jest osoba pochodzenia polskiego, która przybyła do Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie wizy wjazdowej w celu repatriacji z zamiarem osiedlenia się na stałe, pod warunkiem. Repatriantem może być tylko ta osoba polskiego pochodzenia, która przed dniem wejścia w życie ustawy zamieszkiwała na stałe na terytorium obecnej Republiki Armenii, Republiki Azerbejdżańskiej, Republiki Gruzji, Republiki Kazachstanu, Republiki Kyrgyskiej, Republiki Tadżykistanu, Republiki Turkmenistanu, Republiki Uzbekistanu albo azjatyckiej części Federacji Rosyjskiej.

Za osobę polskiego pochodzenia ustawa uznaje osobę deklarującą narodowość polską i spełniającą łącznie dwa warunki:

  1. co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej (warunek ten uważa się za spełniony, jeśli ww. przodkowie potwierdzili swoją przynależność do Narodu Polskiego),
  2. wykaże ona swój związek z polskością, w szczególności przez pielęgnowanie polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów (weryfikacja następuje w drodze rozmowy z konsulem).

Za osobę polskiego pochodzenia uznaje się również osobę wykazującą związek z polskością i deklarującą narodowość polską, która posiadała w przeszłości obywatelstwo polskie lub co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków posiadało obywatelstwo polskie.

Ustawa przewiduje ponadto możliwość uznania za repatrianta. Decyzję o uznaniu za repatrianta wydaje wojewoda.

Dokładniej o tym patrz przepisy szczególne: https://www.msw.gov.pl/pl/ bezpieczenstwo/obywatelstwo-i-repatri/repatriacja/5095,ZAKRES-PODMIOTOWY.html

Repatriacja krok po kroku

1.      Należy złożyć wniosek o wydanie wizy w celu repatriacji.

Wniosek ten składa się we właściwym ze względu na miejsce zamieszkania Konsulacie RP. Do wniosku należy dołączyć:

1)    ważny paszport wraz z dodatkową fotokopią (dzieci, które nie posiadają własnego paszportu powinny być wpisane do dokumentu paszportowego rodziców),

2)    dwie aktualne, wyraźne fotografie o wymiarach 5 cm x 4 cm, przedstawiające osobę bez nakrycia głowy i okularów z ciemnymi szkłami,

3)    dowody potwierdzające polskie pochodzenie, określone w art. 6 ustawy o repatriacji, a w szczególności: polskie dokumenty tożsamości; akty stanu cywilnego lub ich odpisy albo metryki chrztu poświadczające związek z polskością; dokumenty potwierdzające odbycie służby wojskowej w Wojsku Polskim, zawierające wpis informujący o narodowości polskiej; dokumenty potwierdzające fakt deportacji lub  uwięzienia, zawierające wpis informujący o narodowości polskiej; dokumenty tożsamości lub inne dokumenty urzędowe zawierające wpis informujący o narodowości polskiej; a także dokumenty o rehabilitacji osoby deportowanej zawierający wpis informujący o jej narodowości polskiej; potwierdzające prześladowanie osoby ze względu na jej polskie pochodzenie.

4)   inne dowody potwierdzające okoliczności podane we wniosku o wydanie wizy repatriacyjnej.

Oprócz tego wnioskodawca przedkłada dowody potwierdzające spełnienie „warunków osiedlenia się”, a mianowicie dowód posiadania lokalu mieszkalnego i źródeł utrzymania w RP.

Osoba ubiegająca się o repatriacje nie musi być właścicielem lokalu mieszkalnego. Dowodem posiadania miejsca do zamieszkania może być:

  1. uchwała Rady Gminy zawierająca zobowiązanie do zapewnienia repatriantowi lokalu mieszkalnego, lub
  2. zaproszenie sporządzone w formie aktu notarialnego wystosowane przez tzw. osobę prawną, czyli np. przedsiębiorstwo, stowarzyszenie, fundację, itp., lub przez najbliższą rodzinę (rodziców, rodzeństwo, dzieci), gwarantujące repatriantowi miejsce zamieszkania po przesiedleniu się do Polski; a także
  3. akt własności mieszkania w Polsce, lub
  4. umowę przedwstępną kupna /sprzedaży nieruchomości oraz posiadanie środków na jej zakup po przybyciu do RP, lub
  5. umowę najmu lokalu mieszkalnego.

Źródłem utrzymania może być m.in.:

  1. wynagrodzenie otrzymywane za pracę w Polsce;
  2. emerytura lub renta z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych;
  3. inne środki finansowe (darowizny, pieniądze otrzymane ze sprzedaży mieszkania za granicą, stypendia) pozwalające repatriantowi na zapewnienie utrzymania sobie i rodzinie;
  4. zobowiązanie osoby lub firmy zapraszającej repatrianta do zapewnienia mu utrzymania, pokrywania kosztów leczenia, ubezpieczenia itp., do chwili jego usamodzielnienia się.

Repatrianci w wieku emerytalnym, którzy mają prawo do polskiej emerytury, nie muszą przedstawiać dowodu potwierdzającego posiadanie źródła utrzymania. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), repatriantom w wieku emerytalnym uwzględnia się wszystkie okresy zatrudnienia za granicą i przyznaje się polską emeryturę.

UWAGA: Zgodnie z art. 11 ustawy o repatriacji, osobie, która nie posiada zapewnionego w RP lokalu mieszkalnego i utrzymania, a spełnia pozostałe warunki do uzyskania wizy w celu repatriacji, konsul wydaje decyzję o przyrzeczeniu wydania wizy w celu repatriacji. Za pośrednictwem konsula, kandydat na repatrianta może skorzystać z danych dotyczących lokali mieszkalnych i źródeł utrzymania zamieszczonych w ewidencji prowadzonej przez Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców (baza “Rodak”). Dane te będą w pierwszej kolejności udostępniane osobom deportowanym i prześladowanym z przyczyn narodowościowych lub politycznych, których wiek i zły stan zdrowia uzasadnia szybką repatriację do Polski (art. 31).

Formularz wniosku znajduje się na stronie internetowej lub pod linkiem: http://isap.sejm.gov.pl/Download?id=WDU20120000046&type=2

2.     Rozmowa z konsulem.

Rozmowa z konsulem jest połączona ze składaniem wniosku o wydanie wizy w celu repatriacji. Głównym celem tej rozmowy jest sprawdzenie wymogu wykazania związku z Narodem Polskim, a także weryfikacja przedstawionych dowodów spełnienia reszty warunków.
3.     Wydanie wizy.

Na podstawie przedstawionych dokumentów i faktów ustalonych w trakcie rozmowy z osobą ubiegającą się o wydanie wizy w celu repatriacji oraz innych posiadanych informacji ocenia, czy warunki repatriacji zostały spełnione i wydaje decyzję o uznaniu bądź odmowie uznania wnioskodawcy za osobę polskiego pochodzenia. W przypadku pozytywnej decyzji konsul przekazuje wniosek o wydanie wizy repatriacyjnej wraz z decyzją o uznaniu wnioskodawcy za osobę polskiego pochodzenia do Ministra Spraw Wewnętrznych, w celu uzyskania zgody na wydanie wizy repatriacyjnej. Po uzyskaniu zgody konsul wydaje wizę repatriacyjną, okres ważności której stanowi 12 miesięcy od dnia wydania.

Wiza wjazdowa w celu repatriacji nie może być wydana osobie, która:

  1. utraciła obywatelstwo polskie nabyte w drodze repatriacji na podstawie niniejszej ustawy o repatriacji, lub
  2. repatriowała się z terytorium RP albo PRL na podstawie umów repatriacyjnych zawartych w latach 1944 – 1957 przez RP albo PRL z Białoruską SRR, Ukraińską SRR, Litewską SRR i ZSRR do jednego z państw będących stroną tych umów, lub
  3. w czasie pobytu poza granicami RP działała na szkodę podstawowych interesów RP, lub
  4. uczestniczyła lub uczestniczy w łamaniu praw człowieka.

4.     Przyjazd do Polski

Po przybyciu na miejsce osiedlenia każdy repatriant ma obowiązek:

  1. zarejestrować w miejscowym Urzędzie Stanu Cywilnego swoje akty stanu cywilnego (urodzenia, ślubu itp.) wraz z ich tłumaczeniem dokonanym przez tłumacza przysięgłego na język polski,
  2. zgłosić się do Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Wojewódzkiego właściwego dla miejsca zamieszkania, aby otrzymać od wojewody poświadczenie obywatelstwa polskiego. Poświadczenie jest wydawane na podstawie paszportu z wklejoną wizą w celu repatriacji oraz po przedstawieniu odpisów aktów stanu cywilnego sporządzonych w polskim USC,
  3. złożyć w Urzędzie Miasta lub Gminy wniosek o wydanie dowodu osobistego, zameldować się na pobyt stały oraz wystąpić o nadanie numeru PESEL.

Uznanie za repatrianta

Oprócz ogólnej procedury repatriacji, możesz złożyć wniosek o uznanie za repatrianta, jeżeli spełniasz łącznie warunki:

1)    masz polskiego pochodzenia;

2)    przed dniem wejścia w życie ustawy zamieszkiwała na stałe na terytorium obecnej Republiki Armenii, Republiki Azerbejdżańskiej, Republiki Gruzji, Republiki Kazachstanu, Republiki Kirgiskiej, Republiki Tadżykistanu, Republiki Turkmenistanu, Republiki Uzbekistanu albo azjatyckiej części Federacji Rosyjskiej;

3)    przebywasz na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, udzielonego w związku z pobieraniem nauki w szkole wyższej na podstawie przepisów o podejmowaniu i odbywaniu studiów przez osoby niebędące obywatelami polskimi;

4)    złożysz odpowiedni wniosek do wojewody, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania, w terminie 12 miesięcy od ukończenia szkoły wyższej.

Uprawnienia repatrianta

Osoby, przybywające do Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie wizy w celu repatriacji nabywają obywatelstwo z mocy prawa z dniem przekroczenia granicy RP (fakt przekroczenia granicy potwierdza stempel kontroli granicznej).

Repatriant oraz członkowie jego najbliższej rodziny, pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym, udziela się jednorazowej nie podlegającej opodatkowaniu bezzwrotnej pomocy finansowej ze środków budżetu państwa w postaci:

  • zasiłku transportowego (zwrot kosztów przejazdu z miejsca zamieszkania za granicą do miejsca osiedlenia się w Polsce),
  • zasiłku na zagospodarowanie i bieżące utrzymanie,
  • zasiłku szkolnego przeznaczonego na pokrycie kosztów związanych z podjęciem nauki przez małoletnie dzieci repatrianta.

Oprócz nich można indywidualnie ubiegać się o tzw. zasiłek remontowy.

Wypłaty zasiłków dokonuje starosta właściwy z uwagi na stałe miejsce zamieszkania repatrianta.

Inną formą pomocy są kursy nauki języka polskiego i adaptacji w społeczeństwie polskim. A także repatriant jest uprawniony do pomocy społecznej przysługującej każdemu obywatelowi, który spełnia odpowiednie warunki.

Status rodziny repatrianta

W drodze repatriacji obywatelstwo polskie nabywa również małoletni pozostający pod władzą rodzicielską repatrianta. W przypadku, gdy repatriantem jest tylko jedno z rodziców, małoletni nabywa obywatelstwo polskie jedynie za zgodą drugiego z rodziców, wyrażoną w oświadczeniu złożonym przed konsulem. Nabycie obywatelstwa polskiego przez małoletniego, który ukończył 16 lat, może nastąpić jedynie za jego zgodą.

Małżonkowi repatrianta niebędącemu osobą pochodzenia polskiego udziela się zezwolenia na osiedlenie się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z tym nabywa on wiele praw, z których może korzystać na równi z obywatelami polskimi, jak np. prawo podejmowania pracy bez uzyskiwania dodatkowych zezwoleń i zgód (z wyłączeniem niektórych zawodów), korzystania z opieki społecznej i pomocy społecznej, korzystania z dostępu do bezpłatnej służby zdrowia, do ubezpieczeń społecznych, do nauki, podejmowania działalności gospodarczej. W odróżnieniu od innych cudzoziemców, członkowie rodziny repatrianta uzyskują zezwolenie na osiedlenie lub odmowę takiego zezwolenia od Szefa Urzędu ds. Cudzoziemców za pośrednictwem właściwego konsula. Wniosek o takie zezwolenie składa się w konsulacie właściwym ze względu na miejsce zamieszkania za granicą i dołącza się do wniosku o wydanie wizy w celu repatriacji składanego przez osobę polskiego pochodzenia. Cudzoziemcowi, który uzyskał zezwolenie na osiedlenie jako członek najbliższej rodziny repatrianta, wydaje się wizę w celu przesiedlenia. Po otrzymaniu dokumentu zezwalającego na osiedlenie się na terytorium Polski małżonek repatrianta może złożyć wniosek o nadanie obywatelstwa polskiego. Wniosek składa się do Prezydenta RP za pośrednictwem wojewody właściwego ze względu na miejsce zamieszkania.

Informacja z ustawy o repatriacji oraz strony internetowej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji RP

Podstawa prawna

  1. Ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz.U. 2000 nr 106 poz. 1118)
  2. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.)

Właściwe urzędy

Ambasada lub konsulat Rzeczpospolitej Polski w Twoim kraju. Dane teleadresowe odpowiedniej placówki można znaleźć pod tym linkiem: http://www.msz.gov.pl/pl/informacje_konsularne/polskie_placowki/

Urząd Stanu Cywilnego właściwy dla miejsca zamieszkania w Polsce. Dane teleadresowe odpowiedniej placówki można znaleźć na stronie: www.bip.gov.pl

Wydział Spraw Obywatelskich Urzędu Wojewódzkiego właściwego dla miejsca zamieszkania w Polsce. Dane teleadresowe odpowiedniej placówki można znaleźć na stronie: www.bip.gov.pl

Ponadto przydatne informacje znajdziesz na stronach:

www.mswia.gov.pl

http://www.wilenszczyzna.org.pl/ - Fundacja Wileńszczyzna

www.pah.org.pl – Polska Akcja Humanitarna