JESTEM CUDZOZIEMCEM W POLSCE -­ à ZASADY OGÓLNE

Zawarcie małżeństwa przez cudzoziemca

Zgodnie z obowiązującym w Polsce prawem, co do zasady każda osoba, która ukończyła 18 lat i nie jest ubezwłasnowolniona całkowicie (tzn. potrafi samodzielnie troszczyć się o własne sprawy) może zawrzeć związek małżeński (ustawa dopuszcza pod pewnymi warunkami zawarcie małżeństwa przez kobietę, która ukończyła wprawdzie 16 lat ale nie ukończyła 18). Nie każde jednak małżeństwo wywoła określone prawem skutki (cywilne, rodzinne, podatkowe) dlatego też niezwykle istotne jest aby osoby wstępujące w związek małżeński dopełniły wszelkich formalności koniecznych do zalegalizowania ich związku.

Zawarcie małżeństwa CYWILNEGO

Związek małżeński (cywilny) zawiera się przed urzędnikiem państwowym (Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego). Procedura związana z zawarciem małżeństwa jest rozciągnięta w czasie (ślub co do zasady nie może zostać zawarty przed upływem miesiąca od dnia złożenia kompletnych dokumentów), dlatego też warto udać się do urzędu wcześniej i zaplanować uroczystość z pewnym wyprzedzeniem.  

Jeśli chcesz wstąpić w związek małżeński w Polsce, musisz zgromadzić i  przedłożyć kierownikowi urzędu stanu cywilnego następujące dokumenty:

  • dokument stwierdzający twoją tożsamość (paszport, tymczasowe zaświadczenie tożsamości cudzoziemca (TZTC), karta pobytu),
  • odpis skrócony aktu urodzenia,
  • dowód ustania, unieważnienia lub nieistnienia małżeństwa – o ile wcześniej pozostawałeś w związku małżeńskim,
  • pisemne zapewnienie, że brak jest okoliczności uniemożliwiających zawarcie małżeństwa (taką okolicznością jest np. pokrewieństwo, co oznacza, że małżeństwo nie może zostać zawarte pomiędzy bratem a siostrą; choroba psychiczna jednego z przyszłych małżonków),
  • zezwolenie na zawarcie małżeństwa – jeżeli wymagają tego przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (np. w przypadku kobiet, które nie ukończyły 18 roku życia),
  • zaświadczenie z twojego kraju pochodzenia, że zgodnie z obowiązującym w twojej ojczyźnie prawem możesz zawrzeć związek małżeński – z obowiązku tego zwolnieni są wyłącznie cudzoziemcy, którzy są bezpaństwowcami i mieszkają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Może zdarzyć się jednak tak, że otrzymanie zaświadczenia o możliwości zawarcia małżeństwa z kraju twojego pochodzenia okaże się niemożliwe lub bardzo utrudnione. Może wynikać to z faktu, iż z przyczyn politycznych obawiasz się zwrócić do właściwych organów swojego państwa (jeśli jednocześnie ubiegasz się o nadanie statusu uchodźcy) lub też w twoim państwie macierzystym nie są wydawane takie zaświadczenia (Egipt, Rumunia, Syria, Ukraina). W takim przypadku możesz zwrócić się do polskiego sądu (właściwego ze względu na miejsce twojego zamieszkania) z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku przedłożenia dokumentu poświadczającego zdolność do zawarcia małżeństwa w kraju pochodzenia. Wniosek rozpoznawany jest przez sąd rejonowy w postępowaniu nieprocesowym. Opłata sądowa, która należy uiścić na rachunek sądu przed złożeniem wniosku wynosi 100 zł.

Małżeństwo można zawrzeć najwcześniej po upływie miesiąca od złożenia kompletnych dokumentów do Urzędu Stanu Cywilnego. Kierownik Urzędu może jednak zezwolić na zawarcie małżeństwa przed upływem tego terminu, jeżeli przemawiają za tym ważne względy (np. życie jednego z przyszłych małżonków jest zagrożone. Z całą pewnością przesłanką do przyspieszenia daty zawarcia małżeństwa nie jest chęć zalegalizowania pobytu cudzoziemca w związku z zawarciem małżeństwa z obywatelem polskim lub też obawa wydalenia cudzoziemca w związku z nielegalnym pobytem w Polsce).

Warto zapamiętać, że polskie prawo zezwala na zawarcie małżeństwa przez pełnomocnika. Niezbędne jest jednak uprzednie osobiste stawiennictwo w urzędzie stanu cywilnego w celu urzędowego poświadczenia podpisu osoby, która będzie udzielała pełnomocnictwa. Istotne jest również to, że w dokumencie pełnomocnictwa musi być wymieniona z imienia i nazwiska osoba, z którą zostanie zawarty związek małżeński.

W niektórych systemach prawnych nakłada się na obywateli obowiązek uzyskania odrębnego zezwolenia na zawarcie związku małżeńskiego poza granicami tego państwa pod rygorem nieważności (Jemen, Kuwejt, Libia, Sudan, Syria). Jeśli pochodzisz z jednego z tych krajów i nie uzyskałeś stosownego zezwolenia, a chciałby zawrzeć związek małżeński w Polsce, po spełnieniu wszystkich pozostałych warunków opisanych powyżej, pamiętaj, że nie jesteś zobowiązany do przedkładania Kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego zezwolenia na zawarcie małżeństwa i możesz legalnie zawrzeć związek małżeński. Istnieje jednak ryzyko, że  związek ten nie będzie uznawany przez twój kraj pochodzenia.

WAŻNE! Sprzeczność twojego ojczystego prawa z podstawowymi zasadami obowiązującymi w Polsce stanowi przeszkodę do zawarcia małżeństwa. Nie ma zatem prawnej możliwości aby cudzoziemiec pochodzący z kraju, w którym dopuszczalna jest bigamia lub zawarcie związku małżeńskiego z kobietą poniżej 16 roku życia mógł legalnie wziąć ślub z kolejną żoną lub małoletnią wybranką.

ZAWARCIE MAŁŻEŃSTWA WYZNANIOWEGO

W Polsce możliwe jest również zawarcie małżeństwa wyznaniowego (przed duchownym), które będzie jednocześnie wywoływało skutki cywilne. Nie dotyczy to jednak wszystkich wyznań. Obecnie w Polsce uznawane są małżeństwa zawarte (po spełnieniu dodatkowych formalności)  w:

  • Kościele Katolickim
  • Polskim Autokefalicznym Kościele Prawosławnym
  • Kościele Ewangelicko – Augsburskim
  • Kościele Ewangelicko – Reformowanym
  • Kościele Ewangelicko – Metodystycznym
  • Kościele Chrześcijan Baptystów
  • Kościele Adwentystów Dnia Siódmego
  • Kościele Polskokatolickim
  • Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich
  • Kościele Starokatolickim Mariawitów
  • Kościele Zielonoświątkowym.

Na podstawie dostarczonych dokumentów (tych samych, których wymaga się od przyszłych małżonków, w tym również cudzoziemców, w przypadku zawierania małżeństwa cywilnego) oraz pisemnych zapewnień o braku okoliczności wykluczających zawarcie małżeństwa – kierownik urzędu sporządza zaświadczenia, które następnie musisz przedłoży duchownemu na potrzeby ślubu wyznaniowego. Po ceremonii zaślubin kapłan ma obowiązek przekazania dokumentów potwierdzających zawarcie związku małżeńskiego w terminie 5 dni do właściwego urzędu stanu cywilnego celem wydania aktu małżeństwa.

POZOSTAŁE KWESTIE ZWIĄZANE Z ZAWARCIEM MAŁŻEŃSTWA

Bez względu na wybór formy, w jakiej chcesz zawrzeć małżeństwo (ślub cywilny lub wyznaniowy) każdy z przyszłych małżonków zobowiązany jest złożyć oświadczenie jakie nazwisko będzie nosił po zawarciu związku (każda ze stron może pozostać przy swoim dotychczasowym nazwisku, małżonek może przybrać nazwisko drugiego małżonka lub też dobrać do swojego dotychczasowego nazwiska nazwisko współmałżonka), a także jakie nazwisko będą nosiły dzieci urodzone z tego związku.

Przykład: Jeśli mężczyzna nosi nazwisko Smith a kobieta Nowak to po zawarciu małżeństwa każde z nich może nosić dalej swoje dotychczasowe nazwisko lub kobieta może przyjąć nazwisko Smith lub Nowak – Smith. Mężczyzna może przyjąć nazwisko Nowak lub Smith – Nowak. Dzieci urodzone z takiego małżeństwa mogą nosić nazwisko, Nowak, Smith lub Nowak – Smith.

Jeśli nie posługujesz się biegle językiem polskim a chcesz wstąpić w związek małżeński, powinieneś zapewnić udział tłumacza przysięgłego w czasie składania przysięgi i podpisywania dokumentów. Ponadto wszystkie dokumenty wymagane przez ustawę do zawarcia małżeństwa jeśli sporządzone są w innym języku niż polski należy przedłożyć wraz z tłumaczeniem przysięgłym. Niekiedy będzie wymagane również uzyskanie klauzuli apostille (zalegalizowanie dokumentów uzyskanych w państwach obcych). O klauzuli apostille możesz dowiedzieć się więcej pod tym adresem: http://www.msz.gov.pl/pl/informacje_konsularne/apostille/

Sporządzenie przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego aktu małżeństwa wiąże się z koniecznością uiszczenia opłaty skarbowej w wysokości 84 zł. Opłatę wnosi się na rachunek bankowy Urzędu Miasta, w którym znajduje się Urząd Stanu Cywilnego.

ZAWIERANIE PRZEZ CUDZOZIEMCÓW MAŁŻEŃSTW „DLA POZORU”

Zawarcie małżeństwa z obywatelem polskim pozwala na uzyskanie szeregu uprawnień np. otrzymanie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, a w konsekwencji uzyskanie obywatelstwa polskiego po upływie okresu wskazanego w ustawie, niemożność wydalenia cudzoziemca z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (jeśli nie zagraża obronności i bezpieczeństwu) itp.

Zgodnie z obowiązującym prawem organ prowadzący postępowanie o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony cudzoziemcowi będącemu małżonkiem obywatela polskiego ustala, czy związek małżeński nie został zawarty w celu obejścia przez cudzoziemca przepisów o udzielaniu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony (czy nie został zawarty dla pozoru). Organ może odmówić udzielenia wyżej wymienionego zezwolenia z uwagi na „pozorność” małżeństwa jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że: jedno z małżonków przyjęło korzyść majątkową w zamian za wyrażenie zgody na zawarcie małżeństwa, małżonkowie nie wypełniają prawnych obowiązków wynikających z zawarcia małżeństwa, małżonkowie nie zamieszkują wspólnie, małżonkowie nie spotkali się nigdy przed zawarciem małżeństwa, małżonkowie nie mówią językiem zrozumiałym dla obojga lub nie są zgodni co do dotyczących ich danych osobowych i innych istotnych okoliczności, które ich dotyczą. Urzędnicy mogą w tym celu wzywać małżonków na przesłuchanie (które prowadzone jest równolegle z żoną i mężem w celu ujawnienia ewentualnych sprzeczności w zeznaniach) lub przeprowadzać wywiady w miejscu zamieszkania małżonków. Kontrola przeprowadzana jest tylko w toku postępowania o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony i nie ma wpływu na ważność zawartego małżeństwa. Nawet więc jeśli urzędnicy odmówią wydania zezwolenia z uwagi na fakt zawarcia pozornego ich zdaniem małżeństwa, nie prowadzi to do ustania związku małżeńskiego lub też nierespektowania go przez inne organy władzy państwowej w Polsce (np. sądy, prokuraturę, Policję, organy podatkowe).

W sprawach związanych z zawarciem związku małżeńskiego przez cudzoziemców mieszkających w:

  • Krakowie właściwy jest Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Krakowie, ul. Lubelska 27, 30-003 Kraków, telefon: 12 616 55 15, Godziny przyjmowania interesantów: poniedziałek – piątek 7.40-15.20
  • Warszawie – najlepiej skontaktować się z właściwym wydziałem Urzędem Stanu Cywilnego dla danej dzielnicy. Niezbędne informacje znajdują się na stronie internetowej http://usc.um.warszawa.pl/ a pracownicy urzędu udzielają informacji osobiście w poniedziałki 8.00-18.00, od wtorku do piątku 8.00-16.00.
  • Katowicach właściwy jest Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Katowicach, Plac Wolności 12a, 40 – 078 Katowice, telefon 32 259 72 14, Godziny przyjmowania interesantów: poniedziałek 7.30 – 17.00 od wtorku do piątku 7.30 – 15.30
  • Poznaniu właściwy jest Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Poznaniu, ul. Libelta 16/20, 61-706 Poznań, telefon 61 646 33 44
  • Gdańsku właściwy jest Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Gdańsku, ul. Nowe Ogrody 8/12 (pokój 135), 80-803 Gdańsk, telefon 58 323 6135, 58 323 61 36, Godziny przyjmowania interesantów: poniedziałek, wtorek  i czwartek 8.00 – 16.00, środa 8.00 – 17.00, piątek 8.00 – 15.00.
  • Lublinie właściwy jest Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Lublinie, Rynek 1 (pokój 2), 20 – 111 Lublin, telefon 81 466 15 05, Godziny przyjęć interesantów: poniedziałek, wtorek, środa, czwartek, piątek od 7.30 do 15.30.
  • Wrocławiu właściwy jest Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego we Wrocławiu, ul. Włodkowica 20/22, 50 – 996 Wrocław, telefon  71 777 91 51, 71 777 91 50, Godziny przyjęć interesantów: poniedziałek, wtorek, środa, czwartek, piątek 8.00 – 17.17
  • Białymstoku właściwy jest Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Białymstoku, ul. Branickiego 9, 15 – 950 Białystok, telefon  85 869 64 66, 85 869 62 52, Godziny przyjęć interesantów: od poniedziałku do piątku 7:30 – 15.30
  • Rzeszowie właściwy jest Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Rzeszowie, pl. Ofiar Getta 7, 35-002 Rzeszów, telefon 1 77 88 99 00, Godziny przyjęć interesantów:  poniedziałek – piątek 7.30 – 15.30, środa – 7.30 – 17.00
  • Łodzi właściwy jest Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Łodzi, Al. Piłsudskiego 100, 92-326 Łódź, telefon 42 638 53 03, Godziny przyjęć interesantów: poniedziałek, środa – piątek od 8.00 do 16.00, wtorek od 9.00 do 17.00

Dodatkowe informacje o aktach stanu cywilnego można znaleźć na stronie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

Podstawa prawna

  • Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 788);
  • Ustawa z dnia 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jednolity Dz. U. z 2011 r. Nr 212 poz.1264 z późniejszymi zmianami);
  • Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 1282 z późniejszymi zmianami);
  • Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (tekst jednolity: Dz. U. z 2011 r. Nr 264, poz. 1573 z poźn. zm.).

Stan prawny na dzień 31 lipca 2013 r.